DOĞA KONSEPTLİ EĞİTİM MODELİNİN ALT YAPISI
Ülkemizde ilk ve orta öğretim düzeyinde sadece Doğa kolejinde uygulanan doğa konseptli eğitim modelinin temeli, öncelikle öğrencilerin eğitim gördükleri okul ve kampuslerin bulunduğu çevre ve ekolojik ortamların biyolojik çeşitliliğine dayanmaktadır.
Bu olgunun uzun süredir bilincinde olan Doğa koleji kurucu ve yöneticileri kampuslerini çeşitli flora ve fauna ile donatmışlardır. Bu bağlamda açık alanlarda tarım, matematik derslikleri ve çeşitli anfiler oluşturulmuştur. Bu mekanlarda öğrencilerimiz derslerini görerek, dokunarak ve bire bir uygulayarak işlemektedirler. Öte yandan bugüne değin sadece üniversite programlarında yer alan ekoloji, botanik ve dendroloji gibi dersler öğrencilerimize çeşitli oyun ve eğlenceli yöntemlerle konularında uzman akademisyenler tarafından öğretilmektedir. Öyle ki, doğa kolejinin henüz hazırlık sınıflarındaki kimi öğrencilerin çevrelerinde bulunan birçok bitki ve hayvan türünün Türkçe ve İngilizce adının yanında Latince adlarını da bilmeleri pek şaşırtıcı değildir. Ayrıca, doğa koleji kampusleri adeta bir botanik ve hayvanat bahçesi gibi biyolojik çeşitliliğine sahiptir. Bu bağlamda doğa kolejinde son iki yıldır bir tür çocuk üniversitesi eğitimi verildiği söylenebilir. Doğa koleji kampuslerinde tüm bitki ve hayvan türlerinin bilimsel adları, morfolojik özellikleri ve görsellerini içeren binlerce renkli kimlik ve etiketler kolayca görülebilecek şekilde canlı materyaller üzerine tesbit edilmiştir. Bu etiketler bir yandan öğrencilerimize çok yararlı bir öğretim materyali oluştururken, diğer yandan velilerimiz ve ziyaretçilerimizin de ilgilerini çekerek çevrelerini daha yakından tanıma ve öğrenmelerini teşvik etmektedir.
Doğa Koleji Florası Kitabı
Doğa kolejinde aynı zamanda çeşitli akademik yayın ve kitaplarla doğa konseptli eğitim modeline temel oluşturulmaktadır. Bunlardan biri olan ve doğa koleji botanik uzmanı Prof. Dr.Rahim Anşin tarafından yazılan Doğa Koleji Florası adlı kitap, Doğa Koleji kampuslerinde bulunan tüm egzotik ve doğal tohumlu bitkiler sade bir dille ve yüzlerce tanıtıcı görselleri içermekte ve 284 sayfadan oluşmaktadır. Kitapta her bir bitki açıklanırken önce bitkinin familyası, uluslararası adı olan Latincesi, sonra Türkçesi ve İngilizcesi belirtildikten sonra, kısa botanik özellikleri, kullanım olanakları ve doğal yayılış alanlarına ilişkin kısa bilgiler verilmiştir. Ayrıca, bitki materyalinin kampüslerden çekilmiş özgün fotoğrafları kullanılmıştır. Bilindiği kadarıyla bu çalışma, ülkemizde ilk ve orta öğretim kurumlarında, akademik anlamda yapılan ilk floristik çalışmadır. Doğa Koleji Florası adlı bu kitapta, 56 adet açık tohumlu (Gymnospermae), 244 adet kapalı tohumlu (Angiospermae) bitki materyali içermektedir. Ayrıca bu çalışma ile İstanbul ili egzotik florasına 97 adet yeni bitki taksonu eklenmiştir. Bunun açılımı, doğa koleji kampuslerinde bugüne dek İstanbul ilinde bilinmeyen ve kaynak kitaplarda yer almayan 97 adet yeni odunsu ve otsu bitki materyali bulunmaktadır.
Bu kitabın tamamı, ayrıca çevre, bitki, ekoloji, tarım, peyzaj ve daha birçok yararlı bilgiler www.dogabotanik.com adlı web sitemizde mevcuttur.
Doğa konseptli eğitim modelini destekleyici önemli bir başka kaynak kitap ise
Tarım Kültürü Kitabıdır.
Üç bölümden ve 196 sayfadan oluşan bu kitap, tarım grubu tarafından özenle hazırlanmış, Tetra İletişim ile bire bir çalışılarak basıma hazır hale getirilmiştir. Kitapta bulunan önemli
başlıklar aşağıda görülmektedir:
Tarımın tarihçesi, dünyada ve Türkiye’de tarım, dünyayı bekleyen büyük tehlike: Açlık. Türkiye’nin önemli tarım ürünleri, Tarım ve ormancılık, Bitkisel ve hayvansal üretim, Tarımsal kaynaklar, Toprak, hava, su, güneş gibi doğal kaynaklar, Toprak-Tohum-bitki, Tarım ve Ekosistem, Ekosistem bileşenleri, Toprak ve Erozyon, Toprak, hava ve su kirliliği, Toprak ve su ilişkileri, Erozyon ve çeşitleri, Dünyada ve Türkiye’de erozyon, Tarla tarımı, Bitki üretimi (tohumla ve aşı ile üretim), Hastalıklar, zararlılar ve mücadelesi, Bahçe tarımı, Meyve ve sebzelerimiz, Gübreleme, Sulama, Seracılık, Ekolojik bahçe tarımı, Gıda ve tarım, Temel besin grupları, Dengeli beslenme, Hayvansal üretim, Büyükbaş hayvanlarımız, bakım ve yetiştiriciliği, Küçükbaş hayvanlarımız, bakım ve yetiştiriciliği, Kümes hayvanlarımız, bakım ve yetiştiriciliği, Arıcılık, Balıkçılık, Ekolojik tarım, Biyolojik mücadele, Önemli gün ve haftalar, 27 Eylül dünya süt günü, 04 Ekim dünya hayvanları koruma günü, 16 Ekim dünya gıda günü, 21-26 Mart dünya orman haftası, 22 Mart dünya su günü, 07 Nisan dünya sağlık günü, 05 Haziran dünya çevre günü ve 5-11 Haziran dünya çevre koruma haftası.
Oksijen Dergisi
Doğa okulları aylık bülteni olarak yayınlanan Oksijen dergiside içerdiği doğa, çevre, dağcılık, spor, eğitim modellerindeki gelişmeler, yöneticiler ve veli görüşler gibi daha birçok konuları içermekte ve doğa konseptli eğitim modeline destek olacak bir peryodik dergi niteliğindedir.
Doğa konseptli eğitim modeline destek olarak, Prof. Dr. Rahim Anşin tarafından oluşturulan ve yukarıda sözü edilen www.dogabotanik.com adlı web sitemiz ise başta botanik ve dendroloji olmak üzere, bizim bitkilerimiz, bitki dünyası, akademik çalışmalar, çevre, ekoloji, tıbbi ve şifalı bitkiler, tarım ve peyzaj, okullarımızın florası gibi çok çeşitli konularda bilgiler içermektedir.
Küresel Isınma
Bilindiği gibi yeşil bitkiler ekosistemin temeli olup, canlılığın kaynağını oluştururlar. Bu bağlamda, yaşamın sürdürülebilirliği, bitki örtüsünün sürekliliğine, arttırılmasına, insanoğlunun bitkileri yakından tanıyarak önemini kavramasına ve çoğaltılması yönündeki çabaları ile doğru orantılıdır. Özellikle hızla artan nüfus, çarpık kentleşme ve yanlış sanayileşme sonucu, dünyamız küresel ısınma, büyük çevre kirlenmesi ve zehirli atıklar gibi olumsuz koşullar karşısında artık çaresiz kalmış ve ekosistemin dengesi iyice bozulmuştur.
Bu aşamada, doğal bitki materyali kaynakları olan başta ormanlar olmak üzere savan, maki, step, çöl, tundra ve alpin çayırlar ile bataklıklarda yetişen bitkilerin işlevleri büyük önem kazanmıştır. Bitkiler insanoğluna, doğrudan doğruya sağladığı gıda, barınma ve beslenme gibi binlerce somut yararlarının dışında, yeşil bitkilerin gerçekleştirdiği mucizevî olay olan fotosentez işlevi sonucu, yaşamın kaynağı olan soluduğumuz oksijeni üretmekte, erozyonun sigortası olmakta ve su düzenini sağlamaktadır.
Öte yandan, son yıllarda İstanbul gibi büyük kentlerdeki hava, toprak ve su kirliliğine karşı oluşturulan kent içi ormanlar, park, bahçe ve peyzaj alanında kullanılan estetik ve rekreasyon amaçlı bitkiler, çok büyük somut ve soyut yararlar sağlamaktadır. Buna karşın, yukarıda değinilen olumsuz çevre koşulları, büyük kentlerdeki bitkilerin yetiştirilmelerini ve yaşamını giderek güçleştirmektedir. İşte bu temel bilgilerin çocuklarımıza ana sınıflarından başlanarak doğal ekolojik ortamlarında bire bir yaşayarak uygulamalı eğitim ve öğretim vermek, ayrıca başta küresel ısınma ve diğer önemli çevresel olaylara karşı duyarlı bir birey olmak olgusu doğa konseptli eğitim modelinin esasını oluşturmaktadır.
Biyolojik Çeşitlilik
Botanik uzmanımız Prof. Dr. Rahim Anşin ve yardımcıları tarafından Doğa Koleji kampüslerinde bulunan egzotik bitkiler analitik olarak incelenmiş ve bir envanteri çıkarılmıştır. Bu çalışma sonucunda, Doğa Kolejlerinin özellikle de Beykoz Doğa Koleji kampüsünün adeta bir botanik bahçesi zenginliğinde bitki materyali içerdiği saptanmıştır.
Doğa Koleji kampüslerinin içerdiği egzotik bitkisel tür çeşitliliği ve toplam bitki materyali sayıları aşağıda görülmektedir. Bu sayıya Beykoz Doğa Koleji çevresindeki doğal yapraklı orman örtüsünün florası dahil değildir. Bu çalışma halen devam etmekte olup, şu ana dek yaklaşık 250 civarında doğal bitki türü saptanmıştır.
Kolejin Adı Bitkisel Tür Çeşitliliği Bitki Materyali Sayısı
Beykoz 288 6617
Bostancı 115 4000
Kartal 67 2194
Sarıyer 70 400
Acarkent 66 1165
Üsküdar ve Asitane 55 228
Çengelköy 69 409
Toplam:
Bitkisel Tür Çeşitliliği: 389
Toplam Bitki Materyali: 15956
Sonuç olarak halen doğal ve egzotik olmak üzere toplam 639 bitkisel tür çeşitliliği ile 50 ‘den çok değişik fauna çeşiti doğa koleji kampuslerinde yaşamlarını sürdürmektedir.
Doğa konseptli eğitim modeli uygulayan okul ve yönetimler doğa ve çevre konusunda yayımlanmış ve ülkemiz tarafından da imzalanmış çeşitli ulusal ve uluslararası antlaşmalar, kanunlar ve eylem planları içersinde davranmak zorundadır. Bunlardan en önemli birkaçı aşağıda verilmiştir.
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD)
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinin (CBD) amacı, Biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilir kullanımı ve adil ve eşit paylaşımının sağlanmasıdır. Doğa koleji canlı koleksiyonların oluşturulması, muhafazası ve kullanımında bu prensiplere bağlı kalmaktadır.
Küresel Bitki Koruma Stratejisi (GSPC)
Küresel Bitki Koruma Stratejisi’nin (GSPC) amacı bitkilerin korunması ve canlılığının sürdürülebilirliğidir. Bu amaçla 16 hedef belirlemiştir. Bunlardan en önemlisi olan hedef 8: yaşamları tehdit altındaki olan bitkilerin tercihan kaynak ülkedeki, açık gurbet (ex situ) koleksiyonlarında toplanması ve yeniden yetiştirme ve canlandırma programlarının uygulanarak doğal ortamlarında çoğaltmayı amaçlamaktadır. Doğa koleji nesli tehlike altında olan bazı bitki ve hayvan türlerini yetiştirmeyi ve korumayı planlamaktadır.
Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı (UBSEP)
Bu strateji, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi’nin uygulanmasına rehberlik etmek amacıyla ulusal bir strateji hazırlanması yükümlülüğüne yanıt oluşturmaktır. Strateji’nin amacı Türkiye’deki biyolojik çeşitliliği kısaca tanımlamak ve değerlendirmek, üzerinde genel bir anlaşmaya varılmış bir koruma stratejisi belirlemek ve Türkiye’de biyolojik çeşitliliğin korunması hedeflerine ulaşılabilmesi için gerekli olan eylemleri önermektir. Türkiye, Akdeniz ve Yakın Doğu gen merkezinin kesiştiği noktada yer almaktadır. Bu iki bölge tahılların ve bahçe bitkilerinin ortaya çıkışında çok önemli bir role sahiptirler. Tüm bunlar gözönüne alınarak Doğa koleji çeşitli botanik bahçeleri ve arboretumla işbirliği yaparak UBSEP stratejik amaç ve hedeflerine uygun olarak biyoçeşitliğinin korunması temel amaç olarak benimsemiştir.
Nesli Tehdit Altındaki Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticareti Sözleşmesi (CITES)
CITES’in amacı nesli tehdit altındaki her türlü (canlı ya da ölü) bitki ve hayvan türlerinin ticaretini düzenlemek ve gözetlemektir; doğadan doğrudan toplanan canlılarla ilgili pazarı küçülterek ve para kazancını azaltarak doğanın yağmalanmasının önüne geçmektir. Doğa koleji bu kurallara da sıkı sıkıya uyarak doğanın yağmalanmasına karşı öğrencilerini sürekli olarak bilinçlendirmektedir.
Türkiye’nin biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik olarak taraf olduğu uluslararası ve bölgesel sözleşmeler:
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD) (1997) ve Cartagena Biyogüvenlik Protokolü (2004)
Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi (CCD) (1998)
Özellikle Su Kuşları Yaşama Alanı Olarak Uluslararası Önemde Sulak Alanlar Sözleşmesi (RAMSAR) (1994)
Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) (1996)
Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına ilişkin Sözleşme (1983)
Gıda ve Tarım için Bitki Genetik Kaynakları Uluslararası Sözleşmesi (2006)
Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi (BERN) (1984)
Avrupa Peyzaj Sözleşmesi (2001)
Akdeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona) (1981) ve Akdeniz'de Özel Koruma Alanları ve Biyolojik Çeşitliliğe İlişkin Protokol (1988) dahil olmak üzere ekli protokolleri
Karadeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (Bükreş) (1994) ve Karadeniz’in Biyolojik ve Peyzaj Çeşitliliğinin Korunması Protokolü (2004) dahil olmak üzere ekli protokolleri
Çevre Konusundaki Ulusal Stratejiler, Planlar ve Programlar
Ulusal Çevre Eylem Planı (1998)
Bitki Genetik Çeşitliliğinin Yerinde Korunması Milli Planı (1998)
Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı (2001)
Ulusal Gündem 21 Programı (2001)
Ulusal Sulak Alan Stratejisi (2003)
Türkiye Ulusal Ormancılık Programı (2004)
Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları 2003-2023 Strateji Belgesi (2004)
Çölleşme ile Mücadele Türkiye Ulusal Eylem Programı (2005)
Ulusal Çevre Stratejisi (2006)
Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi (2006)
Bitki Biyolojik Çeşitliliğinin Korunmasına Yönelik Kanunlar ve Yönetmelikler
1. Çevre Kanunu (2872-09.08.1983): Bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını amaçlar. Çevre Kanununda, çevrenin korunması, iyileştirilmesi ve kirliliğin önlenmesi ile ilgili temel ilkeler belirlenmiş ve hükme bağlanmıştır. 26.04.2006 tarih ve 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun çerçevesinde, Madde 6’da biyolojik çeşitliliğin korunmasının önemi belirtilmiş ve biyolojik çeşitliliğin tahribi de dahil olmak üzere denetim ve kontrol ile çevreye zarar verildiği tespit edildiğinde, cezai yaptırımlara ilişkin düzenlemeler getirilmiştir. Çevre Kanununa dayanılarak çıkartılan yönetmeliklerle kirliliğin önlenmesine ve çevresel etki değerlendirmeye yönelik kurallar belirlenmiştir.
2. Milli Parklar Kanunu (2873 - 09.08.1983): Milli ve milletlerarası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarının seçilip belirlenmesi, özellik ve karakterleri bozulmadan korunması, geliştirilmesi ve yönetilmesine ilişkin esasları düzenler. Kanunun uygulanmasına yönelik teknik detaylar Milli Parklar Yönetmeliği ile yürürlüğe konmuştur.
3. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu (2863 - 23.07.1983): Korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirler, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenler. Doğal SİT’ler bu Kanuna göre ilan edilmektedir.
4. Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığının Kurulması Hakkında KHK (383 - 19.10.1989): "Özel Çevre Koruma (ÖÇK) Bölgesi" olarak ilan edilen ve edilecek alanların sahip olduğu çevre değerlerini korumak ve mevcut çevre sorunlarını gidermek için tüm tedbirleri almak, bu alanların koruma ve kullanma esaslarını belirlemek, imar planlarını yapmak, mevcut her ölçekteki plan ve plan kararlarını revize etmek ve re'sen onaylamak amacıyla ÖÇK Kurumunu kuran KHK’dir. ÖÇK Bölgeleri bu kanuna göre Bakanlar Kurulu tarafından ilan edilir.
5. Orman Kanunu (6831-31.08.1956): Ormanların planlanması, işletilmesi, korunması gibi orman yönetimine ilişkin esasları belirlemektedir. Muhafaza ormanları, gen koruma ormanları ve tohum meşcereleri bu kanuna göre ilan edilmektedir.
6. Mera Kanunu (4342-25.02.1998) ve Mera Yönetmeliği: Mera, yaylak, kışlak, otlak ve çayırların belirlenecek kurallara uygun bir şekilde kullandırılmasını, bakım ve ıslahının yapılarak verimliliklerinin artırılmasını ve sürdürülmesini, kullanımlarının sürekli olarak denetlenmesini, korunmasını ve gerektiğinde kullanım amacının değiştirilmesini sağlamak amacıyla yürürlüğe konmuştur.
7. Tarım Kanunu (5488-18.04.2006): Tarım politikalarının amaç, kapsam ve konularının belirlenmesi; tarımsal destekleme politikalarının amaç ve ilkeleriyle temel destekleme programlarının tanımlanması; bu programların yürütülmesine ilişkin piyasa düzenlemeleri, finansman ve idarî yapılanmanın tespit edilmesi; tarım sektöründe uygulanacak öncelikli araştırma ve geliştirme programlarıyla ilgili kanunî ve idarî düzenlemelerin yapılması ve tüm bunlarla ilgili uygulama usûl ve esaslarını kapsar. Kanunda tarım politikalarının amaçları içinde doğal ve biyolojik kaynakların korunması ve geliştirilmesine de yer verilmiş; TKB’na biyolojik çeşitliliğin, genetik kaynakların ve ekosistemlerin korunması ve geliştirilmesine ilişkin araştırmalar yapma görevi verilmiştir.
8. Doğal Çiçek Soğanlarının Sökümü, Üretimi ve İhracatına Ait Yönetmelik: Doğada bulunan soğanlı çiçek neslinin tahrip edilmeden ve tüketilmeden, tohum, soğan veya diğer aksamının doğadan toplanması, üretilmesi, büyütülmesi, depolanması ile yurtiçi ve yurtdışı ticaretine ilişkin esasları düzenler.
9. Nesli Tehlike Altında olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslar arası Ticaretine İlişkin Sözleşmenin Uygulanmasına Dair Yönetmelik: Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) kapsamında yer alan hayvan ve bitki türlerinin sürdürülebilir kullanımını sağlamak için, uluslararası ticaretinin kontrol altına alınmasına yönelik usul ve esasları belirler.
10. Bitki Genetik Kaynaklarının Toplanması Muhafazası ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik: Türkiye bitki genetik kaynaklarının korunması ve geliştirilmesi amacıyla, sürveyi, toplanması, toplanan materyalin muhafazası, üretilmesi, yenilenmesi, karakterizasyonu, değerlendirilmesi, dökümantasyonu ve değişimiyle ilgili esasları düzenler. Yönetmelik bitki genetik kaynaklarına yönelik araştırma izinlerini de kapsamaktadır.
11. Türkiye’de İlmi Araştırma, İnceleme Yapmak ve Film Çekmek İsteyen Yabancılar veya Yabancılar Adına Müracaat Edenler ile Yabancı Basın-Yayın Mensuplarının Tabi Olacakları Esaslar (4 Nisan 1988 tarihli ve 88/12839 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı) Türkiye’de araştırma yapmak isteyen yabancı araştırmacıların başvuru ve izin işlemlerini belirler.
|
