dogabotanik

Familyası   : Taxaceae
Latincesi   : Taxus baccata L.
Türkçesi   : Adi Porsuk
İngilizcesi : Common Yew

Botanik özellikleri : Herdem yeşil boylu çalı, bazen de 20 m’ye kadar boylanabilen sık dallı, kırmızı, kahverengi kabuklu bir odunsu bitkidir. İğne yaprak 1- 2,5 cm, koyu yeşil, alt yüzünde stoma bandı belirsizdir. Gölge ağacıdır, yavaş büyür ve çok uzun ömürlüdür. Bazen 2000-3000 yıl yaşayabilir. Odun, sürgün ve iğne yaprakta reçine yoktur.

Kullanım Olanakları: İçerdiği taxin alkoloidi nedeniyle zehirli bir bitkidir. Ancak iğne yaprak ve genç sürgünleri, içerdiği taxin, milossin, taxicotine, tanen ve esans maddeleri nedeni ile tıpta kalp kuvvetlendirici ve bayanlarda adet söktürücü ilaç yapımında kullanılır.

Yeni yapılan bazı bilimsel araştırmalardan, Birleşik Amerika’da yetişen Taxus brevifolia’nın kabuğundan elde edilen ve taxol adı verilen bir ekstrenin, kansere karşı etkili olduğu 16. onkoloji kongresinde tartışılmış, Almanya’da 1994 yılından itibaren, ovaryal kanserlerine karşı kullanılmaktadır.

Yayılışı : Türkiye, Kuzey ve Orta Avrupa ülkeleri, Azor Adası ve Kafkasya.

Familyası   : Apocynaceae
Latincesi   : Nerium oleander L.
Türkçesi   : Zakkum
İngilizcesi : Oleander

Botanik özellikleri: 2- 3 m boylarında herdem yeşil bir çalıdır. Yapraklar uzun şerit gibi, 10- 22 cm, deri gibi sert, kısa saplı, tam kenarlı olup, sürgünlere üçlü çevrel dizilmişlerdir. Çiçekleri pembe ya da beyaz renktedir. Meyvesi uzun bir kapsüldür. Zakkum bir maki bitkisi olup, çoğunlukla ılgın ve hayıtlarla birlikte dere içlerinde, alüviyal topraklarda, kızılçam ormanları kenarları ve açıklıklarında yetişir.

Kullanım olanakları: Zakkum çok eski çağlardan beri bilinen tıbbi bir bitki olup, yapraklarından özellikle Oleandrin adlı bir glikozit, düşük dozlarda kalp ilaçları yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca yaprak, çiçek ve kabuklarından idrar söktürücü ilaç yapılır. Öte yandan, son yıllarda bu bitkiden elde edilen N.O. ekstresinin kanser tedavisinde kullanıldığı ileri sürülmüş olup, bu yöndeki çalışmalar sürmektedir. Ancak zakkum çok zehirli bir bitkidir, 1 gr kuru yaprağı bile ölümlere yol açabilir. Bu nedenle herhangi bir organının doğrudan yenilip, içilmesi son derece tehlikelidir. Oysa zakkum, göz alıcı, uzun süreli çiçekleri ve herdem yeşil yaprakları ile çok gözde bir süs bitkisidir. Soliter, canlı çit ve kaya bahçelerinde kullanılır. Çocuk oyun bahçelerinde kullanılması sakıncalıdır.

Familyası   : Fabaceae (Leguminosae)
Latincesi   : Spartium junceum L.
Türkçesi    : Katır Tırnağı
İngilizcesi : Spanish Broom

Botanik özellikleri: 3-5m’ye dek boylanabilen, sık dallı, genç sürgünleri yuvarlak ve yeşil, kabuk yeşil-gri renkli, yapraksız ya da çok az yapraklı, dağınık tepeli boylu bir çalıdır. Yapraklar almaçlı dizili, küçük ve seyrek, mızrak ya da yumurtamsı, kenarları tamdır. Kışın yaprak döker. Çiçekler terminal, dik duran seyrek salkım kurul halinde, parlak sarı renklidir. İlkbahar ve yaz başlarında açılır. Meyve bakla tipindedir.

Kullanım olanakları: Tüm bitki, özellikle çiçek ve tohumları zehirli olduğundan hafif uyuşturucu ve idrar söktürücü etkileri nedeniyle tıbbi bitki olarak (%1’lik infüzyonu) kullanılmaktadır. Parlak sarı çiçekleri, yeşil renkli sürgün ve dalları ile park ve bahçelerde süs bitkisi olarak kullanılır. Budanarak istenen şekiller verilebilir. Tekli ya da gruplar halinde, çit bitkisi, sınır öğesi olarak kullanılır. Çocuk oyun bahçelerinde kullanılması sakıncalıdır.

Familyası : Euphorbiaceae
Latincesi : Euphorbia amygdaloides L.
Türkçesi : Sütleğen
İngilizcesi : Wood Spurge

Botanik özellikleri: 80 cm’ ye dek boylanabilen çok yılık otsu bir bitkidir. Yapraklar kısa saplı, eliptik ya da kaşık şeklinde, çok sıralı sarmal dizili olup, çoğunlukla gövdenin ucunda toplanmıştır. Çiçekler sarı renkli, dik duran yalancı şemsiyemsi kurullar oluşturur. İlkbaharda çiçeklenir.

Kulanım olanakları: Zehirli, ancak tıbbi bir bitkidir. Eczacılıkta müshil ilaçları yapılır. Sütü haricen siğillerin üzerine günde bir kez sürülerek tedavi edilir. Süt içinde rezin, kauçuk, nişasta ve çeşitli enzimler bulunur. Ancak çok tahriş edici olduğundan dâhilen kullanımı önerilmemektedir. Bu tür, doğal olarak çoğunlukla yapraklı orman altlarında ya da kenarlarında yetişir. Park ve bahçelerde zehirli olduğundan kullanımı sınırlıdır. Daha çok kırsal peyzajda sınır öğesi olarak kullanılır.

Familyası : Araliaceae
Latincesi : Hedera helix L.
Türkçesi : Küçük Yapraklı Duvar Sarmaşığı
İngilizcesi : Common Ivy

Botanik özellikler: 30 m’ ye dek boylanan, herdem yeşil tırmanıcı, sürünücü ve sarılıcı bir çalıdır. Genç sürgünler ve çiçek kurulları tüylü, genç sürgünler yeşil, gövde üzerinde havai kökleri bulunur. Yaprak almaçlı dizili, derimsi ve cilalı parlak renkte, yumurtamsı, mızrak şeklinde, bazen 3–5 lopludur. Çiçekler küresel, şemsiyemsi kurullar halinde, çanak ve taç yaprak 5 parçalı, sarımsı yeşil renkli, sonbaharda çiçeklenir. Meyve üzümsü ve siyah renklidir.

Kullanım olanakları: Taze yaprak ve meyveleri zehirlidir. İçeriğinde saponin, eterik bileşikler, folliculin, inositol, tuzlar ve tanen bulunur. Sinirsel rahatsızlıklar ve romatizmal hastalıklara karşı ilaç yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca, damar büzücü, adet söktürücü ve meyvelerinden müsil ilaçları da yapılır. Bitkinin herhangi bir organının dahilen kullanılması çok tehlikelidir. Park ve bahçelerde duvar, balkon, teras, pergola ve kameriyelerde sardırılarak kullanılır. Çocuk oyun bahçelerinde kullanılması uygun değildir.

Familyası        : Fagaceae
Latincesi         : Quercus infectoria Oliv.
Türkçesi         : Mazı Meşesi
İngilizcesi       : Gall-Nut Oak

Botanik Özellikleri: 12m’ye kadar boylanabilen, yarı herdem yeşil küçük bir ağaçtır. Genç sürgün ve tomurcuklar kırmızı renkli, üzeri dağınık tüylüdür. Yapraklar deri gibi sert, çok sıralı sarmal dizilmiş, kenarları ondüleli, bazen seyrek dişlidir. Meyve kısa saplı, yarı küre şeklinde, 2–3cm uzunluğunda, kadeh palamudun 1/3’ünü örter.

Kullanım Olanakları: Önemli bir endüstriyel bitkidir. Mazı sineğinin, bitkinin yaprak ve genç sürgünlerinde oluşturduğu fındık ya da ceviz büyüklüğünde gal adı verilen mazılar içerisinde, % 50-70 gallik tanen bulunmaktadır. Renklerine göre mazıların çivit, yeşil, ak ve kırmızı mazı olmak üzere çeşitleri vardır. Bunlardan tanen oranı en yüksek çivit mazı, en düşük ise kırmızı mazıdır. Mazılar, Osmanlı İmparatorluğu döneminden bugüne değin deri, boya ve kozmetik sanayinde kullanılan önemli bir dış satım ürünümüzdür. Ayrıca, dahilen kabız olarak, özellikle veteriner hekimliğinde, ender halde, kanamayı durdurucu olarak kullanılır.

Yayılışı: Türkiye, Güney Avrupa, Kıbrıs, Doğu Akdeniz ülkelerinde doğal olarak yayılır.

Familyası        : Betulaceae
Latincesi         : Betula pendula Roth.
Türkçesi          : Siğilli Huş, Salkım Huş
İngilizcesi       : Silver Birch

Botanik Özellikleri: 20–25 (30)m boylarında, sarkık dallı kışın yaprağını döken boylu bir ağaçtır. Kabuk kar gibi beyaz, ince yatay yönde, geniş bantlar şeklinde kavlar ve dökülür. Gövde ve dallarının kabukları üzerinde çok sayıda reçine bezeleri vardır. Sürgünler ince ve uzun, uçları genellikle aşağıya sarkmaktadır. Yapraklar 3–7cm, almaçlı dizili, rombik ya da baklava dilimli gibi, damla ucu uzun, kenarları keskin, çift sıralı dişlidir. Bir cinsli, bir evcikli olup, erkek çiçekler 8–10cm sarkık kedicik kurullar halinde, dişi çiçekler de silindirik kurullar halinde önce dik, döllendikten sonra sarkıktır. Meyve kanatlı nustur. Çiçekler mart, nisan meyve ise haziran-ağustosta oluşur

Kullanım Olanakları: Kabuklarından elde edilen huş yağı (Oleum betulinum) eczacılıkta romatizmal ilaç yapımında, cilt ve özellikle uyuz hastalıklarında, yaprakları ise idrar arttırıcı olarak kullanılır. Ayrıca, odun ve kabuklarının kuru destilasyonu ile elde edilen katranı deri sanayinde, telatin derilerinin yumuşatılmasında kullanılır.

Familyası        : Phytolaccaceae
Latincesi         : Phytolacca americana L.
Türkçesi          : Şekerci Boyası
İngilizcesi       : Virginian Pokew

Botanik Özellikleri: 1-3m boylarında çok yıllık, yoğun dallı, dağınık tepeli otsu bir bitkidir. Yapraklar almaçlı dizili, sade ve tam kenarlı, dar yumurta ya da şerit şeklinde ve tüysüzdür. Çiçekler erdişi, taç yaprak körelmiş, çanak yaprak 4–5 adet, uzun sarkan, salkım kurul halinde, çoğunlukla beyaz renklidir. Meyve üzümsü, yoğun kurullar halinde, koyu mor ya da siyah renklidir.

Kullanım Olanakları: Tıbbi bir bitki olup, saponin, rezin ve şeker içerir. Kusturucu ve müshil ilaçları yapımında, ayrıca kozmetik ve boya sanayinde kullanılır.

Familyası        : Clusiaceae
Latincesi         : Hypericum calycinum L.
Türkçesi          : Koyunkıran
İngilizcesi       : Rose of Sharon

Botanik Özellikleri: 30–60cm boylarda dik duran, yarı herdem yeşil bodur çalımsı bir bitkidir. Yapraklar yumurtamsı, üst yüzü açık yeşil, alt yüzü mavimsi yeşil, kışın kırmızı renge dönüşmektedir. Çiçekleri altın sarısı renginde, tekli, belirgin stamenleri vardır. Haziran’dan eylüle dek çiçekte kalır.

Kullanım Olanakları: Sarı kantaron olarak bilinen Hypericum perforatum gibi çiçekli uç sürgünleri tanen, uçucu yağlar, hypericine, hyperoside ve flavonlar içerir. Dahilen idrar söktürücü, parazit giderici, göğsü yumuşatıcı ve spazm çözücü; haricen antiseptik ve yara iyileştirici, özellikle yanık tedavisinde çok etkilidir.

Familyası        : Cistaceae
Latincesi         : Cistus creticus L.
Türkçesi         : Tüylü Laden, Pembe Taş Gülü
İngilizcesi       : Pink Rockrose

Botanik Özellikleri: 0,3-1m boylarda herdem yeşil çalıdır. Yapraklar karşılıklı, yumurta şeklinde ve sık tüylü, üst yüzü koyu yeşildir. Çiçek kurulu terminal, 1–6 çiçekli, gevşek, taç yaprak pembe 3–5 (6)cm, Mart-Haziran’da çiçeklenir. Meyve kapsül, üzeri sık basık tüylüdür.

Kullanım Olanakları: Şifalı bir bitkidir. Sürgün, çiçek ve yaprakları ladan ya da ladanum reçinesi, uçucu yağ ve tanen içerir. Balgam söktürücü ve kabız ilaçları yapımında, esasen eski çağlardan, Heredot zamanından günümüze dek parfümeride kullanılmakta olup, saçları güçlendirir ve dökülmesini önlemektedir.

Familyası        : Cucurbitaceae
Latincesi         : Momordica charanthia L.
Türkçesi          : Kudret Narı
İngilizcesi       : Bitter Melon

Botanik Özellikleri: Kışın yapraklarını döken, tırmanıcı tek yıllık otsu bir bitkidir. Yapraklar loblu, çiçekleri sarı, meyve ise önce yeşil, olgun halde turuncu ya da sarı renktedir.

Kullanım Olanakları: İçeriğinde charantin, saponin, triterpen ve alkoloitler vardır. Mide ülserine, bağırsak iltihabına ve HIV virüsüne karşı etkilidir. Ayrıca, lutein ve lycopene içerikleri ile kanser tümörlerini engelleyici etki yaptığı belirtilmektedir.

Familyası        : Ericaceae
Latincesi         : Erica arborea L.
Türkçesi          : Ağaç Fundası
İngilizcesi       : Tree Heath

Botanik Özellikleri: Püren ve süpürge çalısı olarak ta bilinen ağaç fundası, çoğunlukla çalı, bazen de küçük bir ağaç halinde, herdem yeşil odunsu bir bitkidir. Yapraklar iğne yaprak gibi 3–7 mm, sürgünlere 3-4’lü çevrel dizilmiştir. Çiçekler beyaz, kokulu ve zengin kurullar halindedir.

Kullanım Olanakları: Çiçek ve yapraklarında ericolin ve arbutin glikozitleri, tanen, uçucu yağ ve şeker bulunmakta, bu nedenle tıpta ve eczacılıkta idrar yolu ve böbrek hastalıklarında müdrir ilaçları yapımında kullanılmaktadır. Ayrıca, kabız etkisi de vardır.

Familyası        : Rosaceae
Latincesi         : Laurocerasus officinalisRoem.
Türkçesi          : Karayemiş
İngilizcesi       : Cherry Laurel

Botanik Özellikleri: Boylu çalı ya da 5-6m herdem yeşil küçük bir ağaçtır. Yaprak uzun, şerit şeklinde ve deri gibi sert, 5–15 cm, kenarları seyrek dişlidir. Çiçekleri beyaz renkli, dik duran salkım kurullar şeklindedir. Meyveler çekirdekli sulu, önce yeşil, sonra kırmızı ya da siyah renklidir.

Kullanım Olanakları: Yaprak ve meyvelerinde aqua lauroceraci ya da lauroceracin, tanen ve şeker vardır. Bu maddeler nedeniyle eczacılıkta öksürük dindirici ve antispazmatik olarak kullanılır. Meyveleri taze ve kuru olarak yenildiği gibi konservesi de yapılabilir. Meyve olgunlaşmadan önce yeşilken son derece zehirlidir. Bu nedenle, meyve iyice olgunlaşmadan, kesinlikle yenilmemelidir.

Yayılışı: Türkiye, özellikle Karadeniz Bölgesi, Kuzey İran ve Balkanlar’da yayılır.

Familyası        : Onagraceae
Latincesi         : Oenothera speciosa Nutt.
Türkçesi          : Akşam Çuha Çiçeği
İngilizcesi       : Evening Primrose

Botanik Özellikleri: İki yıllık, 40-60cm boylarında, dik duran otsu bir bitkidir. Taban yaprakları rozet halinde yumurtamsı, gövde yaprakları mızraksı ve almaçlı dizilmiştir. Çiçekleri huni şeklinde, çanak ve taç yapraklar dörder parçalı, stamen ise 8 adettir. İlkbahar, yaz ve sonbaharda uzun süre çiçekte kalır.

Kullanım Olanakları: Kökleri kabız ve yatıştırıcı ilaç yapımında kullanılmaktadır.

Yayılışı: Kuzey Amerika’nın güney kesimleri ve Meksika’da yayılır.

Familyası        : Cornaceae
Latincesi         : Cornus sanguinea L.
Türkçesi          : Yabani Kızılcık
İngilizcesi       : Dogwood

Botanik Özellikleri: 4m’ye dek boylanabilen, genç sürgünleri parlak kan kırmızı renginde, yuvarlak ve dağınık tepeli, kışın yaprağını döken bir çalıdır. Yapraklar karşılıklı dizili, tam kenarlı, 4–10cm, yumurtamsı ya da eliptik, sonbaharda dökülmeden önce morumsu kırmızı bir renge döner. Çiçekler 4–5cm çapında, şemsiyemsi dik duran salkım şeklinde kurul olup, beyaz renklidir. Meyveleri önce yeşil, sonra parlak siyah ve yoğun bir kurul halindedir.

Kullanım Olanakları: Kabukları tanen, kornin ve pektin içerir. Damar büzücü ve kusturucu ilaç yapımında kullanılır. Çekirdeklerinden elde edilen sabit yağ, özellikle Fransa’da sabun yapımında kullanılmaktadır.

Yayılışı:Türkiye, Kafkasya ve Avrupa’da yayılır.