|
Rize-İkizdere Vadisi Florası
Prof. Dr. Rahim Anşin
Doğa Koleji Botanik Uzmanı
1. GİRİŞ
İdari yönden Rize iline bağlı İkizdere ilçesi, bitki coğrafyası bakımından Türkiye’nin üç büyük flora alanından biri olan Euro-Siberian flora alanında kalmaktadır. Euro-Siberian
flora alanı, Kafkasya’nın büyük bir bölümü ile Kırım ve Dobrudja dağlarında egemen olan
Euxin adı verilen provensin bir devamı niteliğindedir. Bu alan ülkemizde batıda Istranca dağlarının nemli kuzey yamaçlarından başlamakta, tüm Karadeniz’i kapsayarak, doğuda Gürcistan ve Kafkas’lar üzerinden Sibirya’ya değin uzanmaktadır. Bu alanın, Ordu ili Melet havzasından doğuya doğru olan Giresun, Trabzon, Rize, Artvin ve Gümüşhane illerini içeren kesimine, gür bitki örtüsü anlamına gelen Colchis ya da kolşik flora adı verilmektedir. Bu bağlamda, İkizdere ilçesi özetle Kolşik flora kesiminde yeralmaktadır.
Kolşik kesimde genel olarak kışın yapraklarını döken nemcil karakterli çok sayıda ağaç ve çalılarla, yükselti arttıkça iğne yapraklılarında katıldığı zengin bir bitki örtüsü bulunmaktadır.
Bu floranın doğal olarak Kafkas florasıyla büyük bir benzerlik göstermesinin yanında, İran’ın Kuzey kesimleri ile Taliçya yörelerinde egemen olan Hyrcanian flora ile hatta Japonya ve Kuzey Amerika’nın Atlas Okyanusu sahillerinin florasıyla da ilişkili olduğu belirtilmektedir (Anşin, 1980).Öncelikle, kolşik floraya birkaç örnek verecek olursak,
Picea orientalis Doğu Ladini
Fagus orientalis Doğu Kayını
Abies nordmanniana Doğu Karadeniz Göknarı
Acer cappadocicum Doğu Karadeniz Akçaağacı
Castanea sativa Anadolu Kestanesi
Quercus pontica Doğu Karadeniz Meşesi
Betula medwediewii Kızılağaç Yapraklı Huş
Rhamnus imeretinus Büyük Yapraklı Cehri
Osmanthus decorus Osmantus
Rhododendron caucasicum Kafkas Orman Gülü
Rhododendron ungernii Orman Gülü
Rhododendron smirnovii Orman Gülü
Vaccinium myrtillus Mavi meyveli Ayı Üzümü
Rhodothamnus sessilifolius Rodotamnus
Epigaea gaultheroides Epigeya
Pachyphragma macrophyllum Pasifragma
Hypericum bupleuroides Koyun Kıran
Rhamphicarpa medwediewii Ramfikarpa
Psoralea acaulis Psorelya
Primula cortusifolia Çuha Çiçeği
Lilium szovitsianum Zambak
gibi zengin bir bitkisel tür çeşitliliğinden sözedilebilir.
Birkaç karakteristik Kolşik floraya Örnekler:
 
1. Picea orientalis- Doğu Ladini 2. Diospyros lotus – Küçük Meyveli Trabzon Hurması
 
3.Rhododendron caucasicum-Kafkas Orman Gülü 4. Osmanthus decorus- Osmantus
 
5.Lilium szovitsianum- Zambak 6. Rhodothamnus sessilifolius- Rodotamnus
 
7. Epigaea gaultheroides- Epigeya
 
8. Campanula betulifolia- Çan Çiçeği 9.Betula medwediewii- Kızılağaç Yapraklı Huş
Diğer taraftan, İkizdere ilçesi floristik açıdan Davis (1965)’e göre, A8 Rize karesinde bulunmaktadır. İkizdere, Rize ilinin genel jeomorfolojik yapısına paralel olarak, çok engebeli yüksek dağlık alanlardan oluşmaktadır. En yüksek zirve ise 3200 m yükselti ile Ovit Dağıdır.
Bilindiği gibi Rize ilinde 3500 m’yi aşan Kaçkar (3932 m), Verçenik (3709 m), Altıparmak (3605 m), Kemerkaya (3562 m) ve Dilek (3549 m) gibi yüksek dağlarla, bunların zirvelerinde yeralmış birçok buzul gölleri bulunmaktadır (Güner ve ark. 1987).
İkizdere’nin iklim özelliği ise genel olarak yüksek yağış ortalaması (1058 mm), kurak mevsimin bulunmayışı, yıllık sıcaklık ortalamalarının çok yüksek olmayışı, en düşük sıcaklık ortalamalarının hiçbir zaman sıfırın altına düşmeyişi şeklinde özetleme olanağı vardır. Bu uygun iklim özellikleri, doğal olarak zengin bir flora ve vejetasyon ile nemli orman klimaksı
oluşturmaktadır. Biraz önce vurgulandığı gibi, İkizdere’nin engebeli yapısı tarım alanlarının çok sınırlı olmasına yol açmıştır. Genel olarak çay ve mısır tarımı yapılmaktadır. Ayrıca, hayvancılık ve arıcılık, özellikle Anzer yöresinde dünyaca ünlü Anzer balı üretilmektedir.
Ormancılık işlevleride halkın geçimine katkıda bulunmaktadır.
Tekrar İkizdere’nin floristik zenginliğine dönecek olursak, yapılan TÜBİTAK destekli bir araştırmada İkizdere’ninde içinde bulunduğu Rize ilinde, toplam 1430 bitkisel tür çeşitliliği, bunlardan 15 adedi Türkiye florası için yeni kayıtlar olduğu, 4 bitki taksonunun ise bilim dünyası için yeni olduğu, ayrıca 110 takson da Türkiye için endemik olduğu saptanmıştır (Güner ve ark. 1987).
Rize ilinide kapsayan Doğu Karadeniz Bölgesinde yapılan başka bir floristik araştırmada ise 2239 bitkisel tür çeşitliliği ve 222 endemik bitki taksonu tesbit edilmiştir (Anşin, 1980). Bu Sayı İngiltere dahil, birçok Avrupa ülkesi florasından daha zengindir. Yeri gelmişken, Türkiye halen 11 000’ni aşkın flora ve 3000’nden çok endemik bitki zenginliği ile dünyanın önemli flora merkezlerinden birisi konumundadır.
Bu arada, Rize ve İkizdere yöreleri için endemik taksonlardan birkaçı aşağıda görsel olarak verilmiştir:
Astragalus ovatus
Campanula betulifolia
Campanula tridentata
Centaurea urvillii
Cirsium pseudopersonata
Cirsium trachylepis
Cyclamen parviflorum
Dianthus carmelitarum
Geranium ibericum subsp. jubatum
Lamium ponticum
Lonicera caucasica subsp. orientalis
 
10. Astragalus ovatus -Geven 11. Campanula betulifolia Çan Çiçeği
 
12. Centaurea urvillii - Peygamber Çiçeği 13. Campanula tridentata - Çan Çiçeği
14.Cirsium pseudopersonata - Deve Dikeni
15. Cirsium trachylepis - Deve Dikeni
 
16. Cyclamen parviflorum - Siklamen 17. Dianthus carmelitarum - Karanfil
 
18. Geranium ibericum subsp. jubatum 19. Lamium ponticum - Ballı Baba
Turna Gagası
20. Lonicera caucasica subsp. orientalis -
Kafkas Hanımeli
Diğer taraftan,Rize ve İkizdere yöreleri, Türkiye’nin önemli bitki alanları (ÖBA) kapsamında, 34 no ile 122 adet korunması gereken bitki alanından birisi olarak belirlenmiştir ( Byfield, A., Özhatay, N. ve Atay, S. 2005).
Ayrıca, Rize ve İkizdere yöreleri Dünya Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF)’a göre ise dünyada korunması gereken 200 alandan birisi olarak belirlenmiştir.
2. İKİZDERE VADİSİ FLORASI
Vadinin florasını daha yakından ve anlaşılabilir şekilde incelemek için, deniz seviyesindenbaşlayarak yükselti basamaklarına göre bir vejetasyon kesiti alınması ve bu zonlarda bulunan bitkisel tür çeşitliliğinin incelenmesi uygun bulunmuştur (Anşin,1980).
1. zon, 0-50 (100) m. İyidere’nin bir kısmını içeren bu dar zonda, içeriğinde birçok ağaç türününde bulunduğu nemcil karakterli, kışın yaprağını döken zengin bir çalı formasyonu yeralmaktadır. Öyleki, bu alanda İyidere sahillerinde yer yer Doğu Kayını (Fagus orientalis)
Orman toplumlarının bulunması bu alanların iyi korunduğunun bir kanıtıdır. Esasen Karadeniz sahil kesimlerinin klimaks ormanı olan Doğu Kayını ormanları sahil alanlarda
yoğun yerleşim ve tarım nedeniyle büyük ölçüde tahrip edilmiştir. Bu dar zonun çarpıcı ağaç, çalı ve otsu bitkilerinden önemlileri aşağıda verilmiştir.
Ağaçlar:
Fagus orientalis Doğu Kayını
Alnus glutinosa subsp. barbata Sakallı Kızılağaç
Acer cappadocicum Doğu Karadeniz Akçaağacı
Quercus petraea subsp.iberica Sapsız Meşe
Castanea sativa Anadolu Kestanesi
Carpinus betulus Adi Gürgen
 
21. Fagus orientalis – Doğu Kayını
 
22.Alnus glutinosa subsp.barbata - Sakallı Kızılağaç
 
23. Acer cappadocicum 24.Quercus petraea subsp.iberica
Doğu Karadeniz Akçaağacı Sapsız Meşe
 
25. Castanea sativa - Anadolu kestanesi
26. Carpinus betulus - Adi Gürgen
Çalılar:
Corylus avellana Adi Fındık
Rhododendron ponticum Mor Çiçekli Orman Gülü
Frangula alnus Barut Ağacı
Mespilus germanica Beş bıyık, döngel
Cornus sanguinea Yaban kızılcığı
Diospyros lotus Küçük Meyveli Trabzon Hurması
Clematis vitalpa Orman Asması
 
27. Corylus avellana –Adi Fındık
 
28. Rhododendron ponticum 29. Frangula alnus
Mor Çiçekli Orman Gülü Barut Ağacı
 
30.Mespilus germanica – Beş bıyık,döngel
 
31. Cornus sanguinea - 32. Diospyros lotus
Yaban Kızılcığı Küçük Meyveli Trabzon Hurması
33. Clematis vitalpa - Orman Asması
Otsu Bitkiler:
Salvia glutinosa Ada çayı
Trifolium pratense Üçgül
Hypericum androsaemum Koyun Kıran
Anagallis arvensis Fare Kulağı
Veronica persica Veronika
Galium verum Yoğurt Otu
Oxalis corniculata Ekşi Yonca
Phleum pratense Köpek Kuyruğu
Bidens tripartita Bidens
Tradescantia fluminensis Telgraf Çiçeği
Pteridium aquilinum Katral Eğreltisi
Pteris cretica Eğreltiotu
 
34.Salvia glutinosa -Ada çayı 35. Trifolium pratense – Üçgül
 
36.Hypericum androsaemum –Koyun Kıran 37. Anagallis arvensis – Fare Kulağı
38. Veronica officinalis -Veronika
 
39.Galium verum – Yoğurt Otu 40.Phleum pratense – Köpek Kuyruğu
 
41. Oxalis corniculata –Ekşi Yonca 42. Bidens tripartita –Bidens
 
43. Tradescantia sp.- Telgraf Çiçeği 44. Pteridium aquilinum –Kartal Eğreltisi
45. Pteris cretica –Eğreltiotu
2. zon, 100-500 m. Kalkandere yörelerini kapsayan bu ikinci kuşakta 1 ‘de görülen yapraklı vejetasyon, içeriğini zenginleştirerek yayılmakta, egemen bitki toplumu ise Castanea-Carpinus- Alnus, yani Kestane-Gürgen-Kızılağaç yapraklı ormanından oluşmaktadır.Ayrıca Fagus orientalis (Doğu Kayını) ve Quercus hartwissiana (Istranca Meşesi)’da topluma yer yer karışmaktadır. Ender olarak iğne yapraklılardan Picea orientalis (Doğu Ladini) ve Abies nordmanniana (Doğu Karadeniz Göknarı)’da bulunmaktadır. Dere içlerinde Platanus orientalis (Doğu Çınarı) ve Juglans regia (Adi Ceviz) egemendir. Ayrıca çalısal türlerden 1 no’lu zondakilere ek olarak,
Buxus sempervirens ( Adi Şimşir) ve Osmanthus decorus ( Osmantus) gözlenmektedir. Bu zonda dikkati çeken bir başka bitki ise Ostrya carpinifolia (Kayacık)’dır. Ayrıca, yukarıda 1 no’lu zonda bulunan otsu bileşime,
Omphalodes cappadocica, Periploca graeca, Vincetoxicum scandens, Trifolium campestre ve Anthemis triumfettii gibi otsu taksonlar katılmaktadır.
 
46.Quercus robur- Saplı Meşe 47. Platanus orientalis Doğu Çınarı
 
48. Picea orientalis-Doğu Ladini 49.Abies nordmanniana subsp. nordmanniana
Doğu Karadeniz Göknarı
50. Juglans regia- Adi Ceviz
 
51.Buxus sempervirens – Adi Şimşir 52. Anthemis sp. - Papatya
53. Osmanthus decorus- Osmantus
 
54.Ostrya carpinifolia- Gürgen Yapraklı Kayacık
 
55.Periploca graeca-Periploka, İpek Çalısı 56. Omphalodes cappadocica
 
57.Trifolium campestre Sarı Üçgül 58.Vincetoxicum scandens
3. zon, 500-1200 (1300) m. İşkence Dağı doruğuna dek çıkan bu geniş kesitte, yapraklı ağaç ve çalıların yanında iğne yapraklı bitkiler, yani koniferler de belirginleşmektedir. Önemli ağaç türleri olarak aşağıdaki türlerden sözedilebilir.
Ağaçlar,
Fagus orientalis Doğu Kayını
Acer cappadocicum Doğu Karadeniz Akçaağacı
Carpinus betulus Adi Gürgen
Ulmus glabra Dağ Karaağacı
Sorbus torminalis Akçaağaç Yapraklı Üvez
Sorbus aucuparia Kuş Üvezi
Alnus glutinosa subsp. barbata Sakallı Kızılağaç
Diospyros lotus Küçük Meyveli Trabzon Hurması
Picea orientalis Doğu Ladini
Abies nordmanniana Doğu Karadeniz Göknarı
 
59.Ulmus glabra-Dağ Karaağacı
 
60. Sorbus torminalis-Akçaağaç Yapraklı Üvez 61. Sorbus aucuparia-Kuş Üvezi
Çalılar,
Corylus avellana Adi Fındık
Staphylea pinnata Patlangaç Çalısı
Euonymus latifolius subsp. cauconis Papaz Külahı
Sambucus nigra Siyah Mürver
Rhododendron ponticum Mor Çiçekli Orman Gülü
Rhododendron luteum Sarı Çiçekli Orman Gülü
gibi taksonlardan oluşmaktadır.
 
62.Staphylea pinnata- Patlangaç Çalısı 63.Euonymus latifolius - Papaz Külahı
 
64.Sambucus nigra-Siyah Mürver 65.Rhododendron luteum - Sarı Çiçekli Orman Gülü
4. zon, 1300-700 m. İkizdere’ye doğru inen ve güney batıya bakan bu zonda, hemen yukarıda 3 no’lu zonda floristik bileşimi görülen yapraklı orman toplumu, içeriğine Pinus sylvestris (sarıçam)’i de alarak devam etmektedir. Ayrıca, Taxus baccata (Adi Porsuk), Viburnum lantana (Tüylü Kartopu), Ilex colchica (Çoban püskülü), Daphne pontica (Dağ Sırımbağı) ve Cornus canguinea (Yabani Kızılcık) gibi kimi taksonlar 3 no’lu zonun
Bileşimine katılmaktadırlar.
 
66.Pinus sylvestris - Sarıçam
 
67.Taxus baccata-Adi Porsuk 68. Viburnum lantana-Tüylü Kartopu
 
69.Ilex colchica-Çoban Püskülü 70.Daphne pontica-Dağ Sırımbağı
5. zon, 700-1500(1600) m. İkizdere ve çevresini kapsayan bu geniş vejetasyon zonunda, Önce yapraklı ormanlar, sonra yapraklı-iğne yapraklı ormanlar ve l500 m’lerden sonra saf İğne yapraklı ormanlar yayılış gösterir. Yapraklı ormanların asal ağaçları şunlardır:
Fagus orientalis Doğu Kayını
Carpinus betulus Adi Gürgen
Alnus glutinosa subsp. barbata Sakallı Kızılağaç
Acer cappadocicum Doğu Karadeniz Akçaağacı
Acer trautvetteri Dağ Akçaağacı
Ulmus glabra Dağ Karaağacı
Sorbus torminalis Akçaağaç Yapraklı Üvez
Tilia rubra subsp. caucasica Kafkas Ihlamur
Yapraklı karışık ormanlardan bir üst yükseltiye doğru, bu taksonlar içeriğine Picea orientalis (Doğu Ladini), Abies nordmanniana (Doğu Karadeniz Göknarı) ve Pinus sylvestris (Sarıçam)’i alarak devam ederler. Zonun en üst yükselti kademelerinde ise artık saf Picea orientalis ormanları egemenleşmektedir.
 
71.Acer trautvetteri-Dağ Akçaağacı 72.Tilia rubra- Ihlamur
Çalılardan ise,
Rhododendron ponticum Mor Çiçekli Orman Gülü
Rhododendron luteum Sarı Çiçekli Orman Gülü
Lonicera caucasica Kafkas Hanımeli
Lonicera xylosteum Hanımeli
Viburnum orientale Doğu Kartopu
Sambucus nigra Siyah Mürver
Salix caprea Keçi Söğütü
Vaccinium arctostaphyllos Trabzon Çayı
Ribes biebersteinii Frenk Üzümü
73.Lonicera caucasica subsp. orientalis
Kafkas Hanımel
74.Lonicera xylosteum
Hanımeli
 
75. Salix caprea-Keçi Söğüdü
 
76.Vaccinium myrtillus-Mavi Ayı Üzümü 77.Ribes sp. –Frenk Üzümü
Otsu bitkiler,
Galium odoratum Kokulu Yoğurtotu
Galium rotundifolium Yoğurtotu
Sanicula europaea Sanikula
Oxalis acetosella Tırfıl
Cardamine impatiens Kardamine
Epilobium montanum Yakıotu
Aruncus vulgaris Orman Teke Sakalı
Lycopodium selago Kibritotu
Actaea spicata İt Üzümü
Digitalis ferruginea Yüksük Otu
Hypericum bythnicum Koyun Kıran
gibi taksonlarla temsil edilmektedirler.
 
78.Galium odoratum –Kokulu Yoğurtotu 79.Sanicula europaea -Sanikula
 
80. Oxalis acetosella – Tırfıl 81.Cardamine impatiens
 
82.Epilobium montanum – Yakıtotu 83.Aruncus vulgaris - Orman Teke Sakalı
 
84.Lycopodium selago –Kibritotu 85.Actaea spicata –İt Üzümü
 
86.Digitalis ferruginea – Yüksükotu 87.Galium rotundifolium
Yuvarlak Yapraklı Yoğurtotu
6. zon, 1500 (1600)- 1800 (2000) m. Bu dar zonda saf Picea orientalis ormanları yayılır. Bu topluma yer yer Abies nordmanniana ve Pinus sylvestris katılırlar.Dere içlerinde halen Fagus orientalis, Ulmus glabra, Acer trautvetterii, Alnus glutinosa subsp. barbata ve Sorbus aucuparia gibi yapraklılar izlenmektedir. Çalısal taksonlardan,
Rhamnus imeretinus Büyük Yapraklı Cehri
Buxus sempervirens Adi Şimşir
Rhododendron caucasicum Kafkas Orman Gülü
Ilex colchica Çoban Püskülü
dikkati çeken bitkilerdendir.
Otsu bitkilerden en çarpıcı olan Japonya’da doğal olarak yayılan Epigaea gaultheroides’dir. Sarılıcı ve yerde sürünücü özellik gösteren bu bitki Türkiye’de sadece İkizdere ve Murgul yörelerinde bulunur.
88. Buxus semperuvirens –Adi Şimşir
89. Rhododendron caucasicum – Kafkas Orman Gülü
7. zon, 1800 (2000) – 2200 m. Orman vejetasyonunun son bulduğu bu kuşakta ise zengin bir çalı formasyonu , bunların alt ve ara kesimlerinde yine türce zengin bir otsu bitki formasyonu bulunmaktadır. Bu vejetasyona genel olarak subalpin vejetasyonu adı verilir. İçeriği aşağıdaki taksonlardan oluşmaktadır.
Çalılar:
Rosa montana Dağ Yaban Gülü, Kuşburnu
Rosa micrantha Yaban Gülü, Kuşburnu
Populus tremula Titrek Kavak
Betula browicziana Huş
Sorbus subfusca Üvez
Viburnum lantana Tüylü Kartopu
Daphne glomerata Dafne, Bodur Dağ Sırımbağı
Juniperus excelsa Boylu Ardıç
Ribes orientalis Doğu Frenk Üzümü
Genista tinctoria İspanyol Katır Tırnağı
Lonicera caucasica Kafkas Orman Hanımeli
Quercus macranthera subsp. syspirensis İspir Meşesi
 
90.Rosa micrantha- Yaban Gülü, Kuşburnu 91.Rosa montana- Dağ Yaban Gülü, Kuşburnu
 
92. Populus tremula –Titrek kavak 93.Viburnum lantana – Tüylü kartopu
94.Daphne glomerata - Dafne, Bodur Dağ Sarımbağı
 
95.Juniperus excelsa –Boylu Ardıç 96.Genista tinctoria - İspanyol Katır Tırnağı
97. Quercus macranthera subsp. syspirensis
İspir Meşesi
ender halde, Fagus orientalis ve Acer trautvetteri gibi ağaç taksonları da bodur halde bulunurlar. Bu odunsu taksonların aralarındaki açık alanlarla, daha üst yükseltilerde yine zengin bir otsu bitki kompozisyonu ile karşılaşılmaktadır. Bunlardan kimileri şunlardır:
Aquilegia olympica Haseki Küpesi
Anemone narcissiflora Manisa Lalesi
Astrantia maxima Büyük Çiçekli Astrantya
Geranium sylvaticum Turna gagası
Trifolium nigrescens Üçgül
Trifolium pratense Üçgül
Trollius ranunculinus Düğün Çiçeği
Lilium szovitsianum Zambak
Verbascum oreophylum Sığır Kuyruğu
Colchicum speciosum Çiğdem
Caltha polypetala Kalta
 
98.Aquilegia olympica - Haseki Küpesi 99. Anemone narcissiflora - Manisa lalesi
 
100.Astrantia maxima 101.Geranium sylvaticum
Büyük Çiçekli Astrantya Turna Gagası
102.Trifolium pratense –Üçgül 103.Trollius ranunculinus - Düğün Çiçeği
 
104.Lilium szovitsianum – Zambak 105.Colchicum speciosum –Çiğdem
106. Caltha polypetala –Kalta
8. zon, 2200-2600 (3200) m aralarında yayılan ve Anzer yörelerini kapsayan bu zon tamamen otsu bitkilerden oluşan bir Alpin vejetasyonu, bir başka deyişle çayır örtüsü ile kaplıdır.
Önemli bitki taksonları olarak aşağıdaki bitkiler verilmiştir:
Geranium pyrenaicum Turna Gagası
Geranium dissectum Turna Gagası
Geranium sanguineum Turna Gagası
Trifolium nigrescens Üçgül
Pedicularis comosa Bitotu
Pedicularis pontica Bitotu
Alchemilla crinita Civan Perçemi
Centaurea nigrifimbra Peygamber Çiçeği
Campanula tridentata Çan Çiçeği
Campanula sibirica Çan Çiçeği
Veronica gentianoides Veronika
Veronica multifida Veronika
Viola altaica subsp. oreades Dağ Menekşesi
Viola tricolor Hercai Menekşesi
Erigeron caucasicus Kafkas Şifa Otu
Anthemis marschalliana var. pectinata Papatya
Anthyllis vulneraria Kum Tırfılı
Festuca laevis Yumakotu
Carex glauca Çayırotu
Carex spicata Çayırotu
 
107.Geranium pyrenaicum – Turna Gagası 108. Geranium dissectum –Turna Gagası
 
109.Geranium sanquineum – Turna Gagası 110. Pedicularis comosa -Bitotu
 
111. Campanula tridentata - Çan Çiçeği 112.Veronica gentianoides
 
113. Viola tricolor – Hercai Menekşesi 114.Centaurea nigra – Siyah Peygamber Çiçeği
 
114. Anthyllis vulneraria – Kum Tırfılı 116.Erigeron caucasicus Kafkas Şifaotu
Görüldüğü gibi Anzer yörelerini kapsayan bu zonda arıların çok sevdiği yüzlerce çiçekli bitki bulunmasının yanı sıra, Kestane ve orman güllerinin olmayışı ya da oldukça uzakta bulunuşu Anzer balının kalitesini arttırmaktadır. Bilindiği gibi arıların orman güllerinden yaptığı bala yörede deli bal denilmektedir.
9. Zon, 2200-1600 m Karadeniz ardı güney yamaçların üst kesimlerinde 7 no’lu kuşağın Subalpin çayır vejetasyonu içeriğine Erysimum pulchellum, Galium coronatum, Paeonia mascula, Reseda lutea, Digitalis cariensis, Scutellaria sp. gibi taksonları atarak
yayılmaktadır. Daha düşük yükseltilerde, Juniperus excelsa, J. foetidissima, Crataegus monogyna, Crataegus curvisepala ve Rosa canina gibi kurakçıl çalılarla birlikte Pinus sylvestris (sarıçam)Ormanı egemen olarak zona damgasını vurmaktadır. Ayrıca, Sarıçam orman toplumlarında Quercus macranthera subsp. syspirensis (İspir meşesi), Acer hyrcanum (Akçaağaç), Carpinus betulus (Adi Gürgen), Populus tremula (Titrek Kavak) ve Berberis vulgaris (Adi karamuk) gibi odunsu taksonlarda bulunmaktadır.
 
117.Erysimum pulchellum 118.Reseda lutea
 
119. Digitalis cariensis- Yüksükotu 120. Rosa canina-Kuşburnu
 
121.Crataegus monogyna- Alıç 122.Paeonia mascula- Şakayık
10. zon, 1600-1300 m, Çoruh nehrine doğru inildikçe, üst kesimlerde Pinus sylvestris-Quercus macranthera subsp. syspirensis-Carpinus betulus (Sarçam- İspir meşesi- Adi gürgen) karışık orman toplumu yayılır. Zonun alt kesimlerinde ise
Paliurus spina-christii Karaçalı
Cotoneaster nummularia Taş Elması
Crataegus microphylla, Küçük Yapraklı Alıç
Crataegus pseudoheterophylla, Alıç
Celtis glabrata Çitlenbik, Dahum
Corylus avellana Adi Fındık
123.Celtis glabrata –Çitlenbik ,Dahum 124. Corylus avellana – Adi Fındık
125. Acantholimon libanoticum - Kirpiotu
 
126. Nardus stricta 127.Cotoneaster integerrimus- Taş Elmas
gibi taksonlardan oluşan kurakçıl karakterli bir vejetasyon bulunmaktadır. Bu zonun en önemli özelliği, Türkiye’nin üç büyük flora alanı olan Euro-Siberian, Mediterranean ve Irano-Turanian flora elementlerinin bir arada bulunabilmeleridir. Euro-Siberian floraya örnek olarak Carpinus betulus ve Corylus avellana verilebilir. Mediterranean (Akdeniz)
florasına Cotynus coggygria (Derici sumağı), Juniperus oxycedrus (Katran ardıcı) ve Pistacia
terebinthus (Menengiç) gibi bitkiler, son olarakta Pyrus elaegnifolia subsp. kotscyana (Ahlat), Astragalus viciifolius (Geven) ve Acantholimon libanoticum (Kirpiotu) gibi
karakteristik bitkiler Irano-Turanian flora elementlerine örnek olarak verilerilebilir.
 
128.Cotynus coggygria –Derici Sumağı 129.Juniperus oxycedrus - Katran Ardıc
 
130.Pistacia terebinthus –Menengiç 131. Astragalus sp.- Geven
 
132. Pyrus elaegnifolia subsp. kotschyana - Ahlat
3. SONUÇ ve ÖNERİLER
Buraya değin yapılan açıklamalardan çıkan sonuçlar aşağıda maddeler halinde özetlenmiştir:
*Rize-İkizdere vadisi genel olarak Euro-Siberian ve Kolşik karakterli zengin bir floraya sahip olup, genel yapısı ile Kafkas florasına büyük bir benzerlik göstermektedir.
*İkizdere ve Anzer yörelerinde Rhodothamnus sessilifolius, Epigaea gaultheroides, Rhampicarpa medwediewii ve Betula medwediewii gibi fosilleri Tersiyere çağına ulaşan birçok bitki türü bulunmaktadır.
* Rize-İkizdere yörelerinde Salix rizensis, Campanula tridentata, Campanula betulifolia, Rhodothamnus sessilifolius, Astragalus ovatus, Centaurea urvillii, Papaver lateritium, Centaurea appendicigera ve Cyclamen parviflorum gibi 100’ü aşkın ülkemizin ve dünyanın başka yerlerinde bulunmayan endemik bitki yayılmaktadır.
*İkizdere ve Anzerin içe dönük güney yamaçları, Türkiye’nin Euro-Siberian, Mediterranean ve Irano-Turanian olarak bilinen üç flora alanına ilişkin bitkilerin bir arada yayıldığı ender habitatlardan biridir.
*İkizdere ve yöresi Türkiye’nin önemli bitki alanları (ÖBA) sınıflandırılmasında, 34 no ile 122 adet korunması gereken bitki alanından birisi olarak belirlenmiştir.
* Rize –İkizdere yöreleri Dünya Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF)’na dünyada korunması gereken 200 habitattan birisi olarak belirlenmiştir.
*İkizdere ve yöreleri genel olarak engebeli bir jeomorfolojik yapıya sahip olduğundan tarım alanları kısıtlı ve dağınık bir yerleşime sahiptir. Halkın geçim düzeyi oldukça düşüktür.
*İkizdere’nin dünyaca ünlü olan Anzer balı vardır. Bu balın kaynağı olan yüzlerce bitkiden oluşan doğal floristik yapı, asla bozulmamalıdır. Bunun yanında anzer balının üretim potansiyelinin arttırılması yönünde planlı çalışmalar yapılmalıdır.
*Rize-İkizdere vadisi florasının bugüne dek iyi korunduğu söylenebilir. Ancak halen vadi üzerinde yapımına başlanan birçok HES projesinin, bu vadinin doğal yapısını bozacağı bir gerçektir. Zaten, gerek tarım, gerekse yerleşim ve kaçak kesimlerle azalan orman örtüsü üzerinde, HES projelerinin olumsuz etkileri eklendiğinde, yörede son yıllarda giderek artan sel ve erozyon felaketleri daha da çoğalacaktır.
*Son yıllarda giderek artan küresel ısınma sonucu, Türkiye’de turizmin daha serin iklime sahip Karadeniz Bölgesine kayacağı, bu bağlamda İkizdere’nin eşsiz biyolojik zenginliğinden yararlanarak, yörenin eko-turizm potansiyelinin öne çıkarılması gerekmektedir. Bu şekilde, hem yöre halkının, hemde bölgenin ekonomik durumunda bir iyileşme olabilecektir.
4. KAYNAKLAR
Anşin, R. 1980. Doğu Karadeniz Bölgesi Florası ve Asal Vejetasyon Tiplerinin Floristik İçerikleri, Doçentlik Tezi (Basılmamıştır), KTÜ. Trabzon, 305 s.
Davis, P. H. 1965-2001. Flora of Turkey and the East Aegean Islands, volumes 1-9, and supplementum, at the University Pres, Edinburgh.
Güner, A.,Vural, M. ve Sorkun, K. 1987. Rize Florası, Vejetasyonu ve Yöre Ballarının Polen Analizi,Hacettepe Üniv., TÜBİTAK, TBAG-650, Ankara, 269 s.
|
