|
Ginkgoinae sınıfı
Familyası : Ginkgoaceae
Latincesi : Ginkgo biloba L.
Türkçesi : Mabet Ağacı
İngilizcesi : Temple Tree
Botanik özellikleri: 30-40m boylarında, önceleri piramidal, yaşlandıkça dağınık tepeli bir ağaçtır. Yaprak ince saplı, çan ya da filkulağı şeklinde, önce dikotomik, sonra paralel damarlanma gösterir. Kışın yaprağını dökmeden önce altın sarısı bir renk alır. Tarihi oluşum bakımından yeryüzünde yaşayan tohumlu bitkilerin en yaşlısıdır. Permien’de ortaya çıkmış, Trias, Jura ve Kretase’de dünyanın hemen her tarafına yayılmışlardır. Ancak zamanla büyük iklim değişiklikleri nedeniyle azalarak, günümüzde sadece Çin’in güney doğusunda varlığını sürdürebilmektedir. O nedenle kimi botanikçiler, Ginkgo biloba’ya canlı fosil adını vermektedirler. Çiçekler bir cinsli iki evciklidir. Tohum açıkta oluşur, dış kısmı erik gibi etli, iç kısmı ise odunlaşmıştır. Yeryüzünde halen yaşayan en eski tohumlu bitkidir( 210 milyon yıl).
Kullanım olanakları: Olgun tohumları besince zengin olup, Çin ve Japonya’da halk tarafından sevilip yenmektedir. Ayrıca yaprakları ilaç sanayinde, unutkanlığa karşı kullanılmaktadır. Peyzajda soliter olarak kullanılır. Özellikle sonbaharda altın sarısı renge dönüşen yaprakları ile muhteşem bir görünüm oluşturur.
Yayılışı: Çin.
Cycadinae sınıfı
Familyası : Cycadaceae
Latincesi : Cycas revoluta L
Türkçesi : Yalancı Sago Palmiyesi
İngilizcesi : Pseudo-Palm of Sago
Botanik özellikleri: Sütun şeklinde ya da şişkin bir gövdesi olup, dallanmaz. Yaprakları büyük bileşik tipte, herdem yeşil, gövdenin ucunda birçoğu bir arada bulunur. Bir cinsli iki evciklidir. Erkek çiçekler büyük kozalak oluşturur. Yaşayan ilksel Gymnospermae’lerdendir. Erkek gametler spermatozoit yani kamçılı sperma halindedir. Dişi çiçekler gövdenin ucunda sık olarak bulunur ve uçlarında tohum tomurcukları taşıyan karpellerden oluşur.
Kullanım olanakları: Süs bitkisi olarak park ve bahçelerde sıkça kullanılır. Türkiye’de çoğunlukla kış bahçelerinde ve kapalı mekanlarda yetiştirilir.
Yayılışı: Güney Japonya, Formoza ve Çin.
Coniferae (Coniferopsida) sınıfı
Gymnospermae’lerin en zengin sınıfı olup, yaşayan 7 familya, 58 cins, 600’ü aşkın taksonla çoğunlukla kuzey yarıküresinde geniş ormanlar oluşturur. Monopodial büyüme yaparlar. Odunları çoğunlukla traheid, odun paranşimi, özışınları ve reçine kanallarından oluşur. Birkaçı dışında herdem yeşildirler. Çoğunlukla iğne ve pul yapraklıdırlar. Bir cinsli bir evcikli, bazen iki evciklidirler. Çiçekler kozalak şeklindedir.
Familyası : Taxaceae
Latincesi : Taxus baccata L.
Türkçesi : Adi Porsuk
İngilizcesi : Common Yew
Botanik özellikleri: Herdem yeşil boylu çalı, bazen 20m’ye kadar boylanabilen, sık dallı bir ağaçtır. Genç sürgünler esnek ve yeşil, kabuk kahverengi, ince ve düzgün, yaşlandıkça pulsu ya da şerit şeklinde kavlar. Yapraklar iğne yaprak şeklinde, sivri uçlu, 1-2,5cm, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü soluk yeşil olup, stoma bandı belirsizdir. Bir cinsli iki evciklidir. Tohum, etli sulu arillus denilen kırmızı renkli bir kapçıkla örtülmüştür. Gölge ağacı karakterinde olup, yavaş büyür ve çok uzun ömürlüdür. Bazen 2000-3000 yıl kadar yaşar. Hiçbir organında reçine yoktur.
Kullanım olanakları: Odunu çok sert, ağır, dayanıklı ve esnektir. Bu nedenle eskiden beri yay yapımında kullanılmıştır. Günümüzde ise mobilya, lambri, oymacılık ve tornacılıkta kullanılır. Ayrıca istenilen şekillerde budanabildiğinden gözde bir park ve süs bitkisidir. İğne yaprak ve genç sürgünleri taxin adlı bir alkoloid içerdiğinden, zehirli bir bitkidir. Ancak iğne yaprak ve genç sürgünleri, içerdiği taxin, milossin, taxicotine, tanen ve esans maddeleri nedeni ile tıpta kalp kuvvetlendirici ve bayanlarda adet söktürücü ilaç yapımında kullanılır.
Yayılışı: Türkiye, Kuzey ve Orta Avrupa ülkeleri, Azor Adası ve Kafkasya.
 
Familyası : Taxaceae
Latincesi : Taxus baccata L. “Fastigiata”
Türkçesi : Sütun Adi Porsuk
İngilizcesi : Columnar Common Yew
Botanik özellikleri: 3 (6)m’ye kadar boylanabilen, herdem yeşil boylu bir çalıdır. Genç sürgünler esnek ve yeşil, dalları dar bir açı ile yukarı yönelmiştir. Kabuk ince ve düz, yaşlandıkça pulsu ya da şerit şeklinde kavlar. Gövde tipik bir sütun şeklini alır. Yapraklar iğne yaprak şeklinde, sivri uçlu 1–2,5cm, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü soluk yeşil olup, stoma bandı belirsizdir. Bir cinsli iki evciklidir. Tohum, etli sulu arillus denilen kırmızı renkli bir kapçıkla örtülmüştür.
Kullanım olanakları: Popüler bir süs bitkisidir. Formal bahçelerde vurgu ögesidir, daha çok soliter olarak kullanılır. Yaprak, sürgün ve tohumları zehirlidir. Sadece dişi bitkilerin arillusu zehirsizdir.
Yayılışı: Ana tür olan Taxus baccata Türkiye, Kuzey Afrika, Avrupa ve Kafkaslar’da yayılır.
 
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Abies nordmanniana (Stev.) Spach. subsp. nordmanniana
Türkçesi : Doğu Karadeniz Göknarı, Kafkas Göknarı
İngilizcesi : Eastern Blacksea Fir or Caucasian Fir
Botanik özellikleri: 40–50m boylarında, birinci sınıf bir ağaçtır. Gri renkli kabuk, genç bireylerde ince ve düzgün, yaşlılarda ise hafif çatlaklıdır. Yan sürgünlerin uçlarında 2–3 adeti aynı düzlemde, dördüncüsü altta olmak üzere genellikle dört tomurcuk vardır. Tomurcuklar reçinesiz, genç sürgünler siyah tüylüdür. İğne yaprakların alt yüzünde 2 adet belirgin stoma çizgisi vardır. Kozalak 15–18cm uzunluğunda, 5cm çapındadır. Kozalağın dış pulları (brahte) dil şeklinde dışarıdan rahatlıkla görünebilir. Kozalak pulları olgunlaşınca dağılır. Kozalak dik durur.
Kullanımı olanakları: Odunu beyaz, hafif, reçine kanalı olmayan, yumuşak ve özışınları birer sıralıdır. Selüloz ve kağıt sanayinde çok kullanılır. Parlak ve canlı yeşil yaprakları ile çok değerli bir süs bitkisi olup, soliterdir.
Yayılışı: Türkiye, Kafkasya.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Abies nordmanniana (Stev.) Spach. subsp. bornmuelleriana (Mattf.) Coode&Cullen
Türkçesi : Uludağ Göknarı
İngilizcesi : Uludağ Fir
Botanik özellikleri: 40m boylarında, adını ünlü botanisyen Bornmueller’den alan Türkiye’ye özgü endemik bir taksondur. Genç sürgünler tüysüz, tomurcuk pullarının üzeri reçineli olması ile Doğu Karadeniz Göknarı’ndan ayrılır. İğne yapraklarının bazen üst yüzeylerinde de stoma çizgisi vardır. İğne yapraklar, sürgünler üzerine çok sıralı sarmal dizilmiş, uçları küt ya da kertiklidir. Kozalak 15–18cm’dir, dik durur ve brahte dışarıdan görülür.
Kullanımı olanakları: Odunu hafif, değerli, açık renklidir, selüloz ve kağıt sanayinde kullanılır. Parlak, canlı yeşil iğne yaprakları ve piramit formu ile çok gözde süs ağaçlarından biridir. Soliter olarak kullanılır.
Yayılışı: Kızılırmak ile Uludağ arasında kalan batı Karadeniz bölgesi ve Kocaeli havzası.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Picea abies (L.) Karst.
Türkçesi : Avrupa Ladini
İngilizcesi : Norway Spruce
Botanik özellikleri: 50m boylarında, 2m çap yapabilen, 1000 yıl kadar yaşayabilen görkemli bir ağaçtır. Kabuk kırmızımsı kahverengi, tomurcuk reçinesiz, genç sürgünler tüysüz ya da ince seyrek tüylüdür. İğne yapraklar 1- 2 (2,5)cm sivri ve batıcı uçlu, koyu yeşil ve parlaktır. Kozalak 10–15cm, silindirik şekilde olan kozalak olgun halde aşağıya sarkar, karpel kenarları dişlidir.
Kullanım olanakları: Odunu ticaret dünyasında “White Wood–Beyaz Odun” diye bilinir. Kağıt sanayinde, mobilya, fıçı ve varil yapımında, hatta uçak sanayinde bile kullanılır. Parkçılıkta da sayısız süs formları vardır. Ayrıca noel ağacı olarakta kullanılır.
Yayılışı: Orta ve Kuzey Avrupa’nın en önemli orman ağacıdır. Alp, Jura, Karaormanlar ve Karpat’larda geniş yayılışa sahiptir.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Picea glauca (Moench.) Voss. “Conica”
Türkçesi : Konik Ak Ladin
İngilizcesi : Dwarf White Spruce
Botanik özellikleri: Akladinin 2-3m boyunda, piramit ve konik tepeli bir formudur. Sık ve yoğun bir sürgün sistemi vardır. İğne yapraklar 1,8–2,2cm, sivri ve batıcı uçlu, dört köşeli ve mavimsi yeşil renktedir. Kırılıp ezildiğinde kötü bir koku verir. Kozalak 3–6cm sarkık ve silindirik, pulları ince ve bükülebilir.
Kullanım olanakları: Kaya, taş ve minyatür bahçelerde soliter olarak kullanılır.
Yayılışı: Ana tür olan Picea glauca Kuzey Amerika ve Kanada’da yayılır.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Picea orientalis (L.) Link.
Türkçesi : Doğu Ladini
İngilizcesi : Oriental Spruce
Botanik özellikler: 40–50m, bazen de 60m boylarında, 1,5–2m çap yapabilen, dolgun ve düzgün gövdeli birinci sınıf bir ağaçtır. Bu türü ilk kez Trabzon’un güney doğusunda Tournefort adlı bilim adamı bulmuştur. Dalları sık ve çevrel dizili, bilinen Ladin türlerinin en kısa iğne yapraklısıdır. İğne yapraklar 6–11mm’dir. Uçları genellikle küt olarak sonuçlanır ve cilalı görünüşlüdür. Kozalak 6–9cm silindirik olup, olgun halde aşağı sarkar. Pulları dağılmaz.
Kullanım olanakları: Odunu yumuşak, uzun lifli, kolay işlenir. Reçine kanalı vardır. Kokusuz, beyaz ya da hafif pembe odunundan, kağıt ve selüloz sanayi, doğrama, döşeme, ambalaj ve uçak sanayinde yararlanılır. Park ve bahçelerde de soliter ağaç olarak çok sık kullanılır. Koyu cilalı iğne yaprakları vardır ve piramit tepeli bir habitusa sahiptir. Son yıllarda çeşitli Avrupa ülkeleri bu türün fidanlarını noel ağacı olarak kullanmaktadır.
Yayılışı: Kuzey Doğu Anadolu’nun denize bakan Kuzey yamaçları ile Kafkasya’da sınırlı yayılışı vardır.
 
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Picea pungens Engelm.
Türkçesi : Mavi Ladin, Kolorado Mavi Ladini
İngilizcesi : Colorado Spruce
Botanik özellikleri: Orta ya da 20-25m boylarda yatay ve kalın dallı, herdem yeşil bir ağaçtır. İğne yapraklar 2–3cm, mavimsi yeşil ve gümüşi, uçları sivri, batıcıdır. Kozalak 6–10 cm, önce yeşil, olgun halde, açık kahverengi, kozalak pulları ince, düzensiz dişli ya da dalgalıdır.
Kullanım olanakları: Çok aranan bir süs bitkisidir. Ekstrem iklimlere uyum sağlar. Özellikle Picea pungens “Glauca” kültivarı Mavi çam diye bilinir ve pahalı bir süs formudur.
Yayılışı: Kuzey Amerika’da Arizona’nın en önemli koniferlerindendir. Buralarda yer yer 3400m yüksekliklerde yayılmaktadır.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Picea pungens Engelm.“Glauca”
Türkçesi : Mavi Ladin, Mavi Çam
İngilizcesi : Blue Pine
Botanik özellikler: 10-20m boylarında, yatay ve kalın dallı, herdem yeşil bir ağaçtır. İğne yapraklar gümüşi ya da mavi renklidir. 2–3cm sivri ve batıcı uçlu, piramit tepeli, küçük ya da orta boylu bir ağaçtır. Dişi çiçek kozalakları kırmızı renkte, olgunlaşınca 6-10cm, açık kahverengi, kozalak pulları deri gibi ince ve kenarları düzensiz dişlidir.
Kullanım olanakları: Gözde bir peyzaj ve süs bitkilerindendir. Düşük sıcaklıklara ve dona karşı duyarlı değildir. Zehirli gazlara karşı da dayanıklıdır. Soliter olarak bahçelerin en seçkin köşelerini süslemektedir.
Yayılışı: Ana tür olan Picea pungens Kuzey Amerika’nın Arizona eyaletinde yayılış göstermektedir.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Picea pungens Engelm.“Glauca Compacta”
Türkçesi : Bodur Mavi Ladin, Bodur Kolorado Mavi Ladini
İngilizcesi : Dwarf Colorado Spruce
Botanik özellikler: En fazla 1m boylarında sık dallı, bodur, herdem yeşil bir çalıdır. İğne yapraklar 2–3cm, mavimsi, gümüşi yeşil, uçları sivri ve batıcıdır. Kozalak 6–10cm, önce yeşil, olgun halde açık kahverengi, kozalak pulları ince, düzensiz dişli ya da dalgalıdır.
Kullanım olanakları: Çok tercih edilen bir süs bitkisidir. Ekstrem iklimlere uyum sağlar. Çim alanlarda ve yol orta refüjlerinde, yerörtücü olarak kullanılır.
Yayılışı: Ana tür olan Picea pungens Kuzey Amerika’nın Arizona eyaletinde yayılır.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Picea smithiana Boiss.
Türkçesi : Himalaya Ladini
İngilizcesi : Himalayan Spruce
Botanik özellikler: 50m boylarında, yaygın ve sarkık dallı, herdem yeşil bir ağaçtır. Genç sürgünler gri ve cilalı, tomurcukları iri, 8mm koyu renkli, iğne yapraklar 2–4cm, sivri uçlu, ışınsal dizilişli, açık ya da koyu yeşildir. Kozalak silindirik, 12–18cm, önce yeşil, sonra cilalı kahverengi, pulları geniş ve kenarları tamdır.
Kullanım olanakları: Geniş, piramit yapısı ve sarkık dalları ile dekoratif bir peyzaj ögesidir. Çoğunlukla soliter olarak kullanılır.
Yayılışı: Himalaya Dağları.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Cedrus atlantica Manetti
Türkçesi : Atlas Sediri
İngilizcesi : Atlas Cedar
Botanik özellikleri: 30–40m boylarında herdem yeşil boylu bir ağaçtır. Gençlikte dik, sonra yana sarkan tepe sürgünü vardır. Dallar gövdeye dar bir açı ile yerleşmiştir. Genç sürgünler tüylüdür. İğne yapraklar kısa 2,5cm, mavimsi ya da gümüşi renktedir. Kozalak 5–7cm, dik durur ve kozalak pulları olgunlaşınca dağılır.
Kullanım olanakları: Ülkesinde kıymetli bir orman ağacı, ülkesi dışında çok aranan park ve süs bitkisidir. Parlak mavi yaprakları ile görkemli bir habitusa sahiptir. Çok sayıda süs formları vardır.
Yayılışı: Kuzey Afrika’nın Atlas dağları.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Cedrus deodara Loud.
Türkçesi : Himalaya Sediri
İngilizcesi : Deodar or Himalayan Cedar
Botanik özellikler: 50m boy, 3m çapa ulaşan görkemli bir ağaçtır. Tepe sürgünü aşağıya sarkmıştır. Sedirlerin en uzun iğne yapraklısıdır. 3-5cm iğne yapraklar açık gri ya da mavimsi yeşildir. Kozalak 7–12cm boyunda, 5–6cm çapında, fıçı gibi, kırmızı kahverengidir. Kozalak dik durur ve kozalak pulları olgunlaşınca dağılır.
Kullanım olanakları: Himalaya’ların en önemli orman ağacıdır. Ülkesi dışında çok aranan bir park ve süs bitkisi olup, çoğunlukla soliter olarak kullanılır.
Yayılışı: Afganistan’dan Nepal’e değin yayılır. Özellikle Himalaya’nın batısında çok yaygındır. 1700–3000m, yer yer 3500m yüksekliklerde bile yetişir.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Cedrus deodara Loud.“Pendula”
Türkçesi : Sarkık Dallı Himalaya Sediri
İngilizcesi : Deodar with Pendulous Branches
Botanik özellikleri: Cedrus deodara’nın sarkık dallı bir formudur. Tepe sürgünü de aşağıya sarkmıştır. 3-5cm uzunluğunda iğne yapraklar açık gri ya da mavi yeşildir. Kozalak 7–12cm boyunda ve 5-6cm çapında, fıçı gibi, kırmızı kahverengidir. Kozalak dik durur ve kozalak pulları olgunlaşınca dağılır.
Kullanım olanakları: Himalaya sedirinin çok gözde ve aranan bir süs formudur. Sarkık dalları ve yoğun yeşil yaprakları ile görkemli bir güzelliğe sahiptir, soliter olarak vurgu ögesi şeklinde kullanılır.
Yayılışı: Ana tür olan Cedrus deodara Afganistan’dan Nepal’e dek yayılmaktadır.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Cedrus libani A. Rich.
Türkçesi : Toros Sediri, Lübnan Sediri
İngilizcesi : Cedar of Lebanon
Botanik özellikler: Ülkemizde halk arasında Katran ağacı diye bilinir. Dolgun gövdeli, 40m boyunda, görkemli bir habitusa sahiptir. Gençlikte düzgün ve piramidal bir tepe yapısı olup, yaşlandıkça dağılır, bozulur ve şemsiye gibi görünüm alır. İğne yapraklar 1,5–3,5cm sert ve batıcıdır. Kısa sürgünlerde birçoğu bir arada demet halindedir. Kozalaklar fıçı gibi, 8-10cm x 4-6cm boyutlarındadır. Sürgüne oturmuş gibi dik durur, olgunlaşınca kozalak pulları dağılır ve kozalağın üzeri bol reçinelidir. Oysa odununda reçine kanalı yoktur.
Kullanım olanakları: Odunları çok değerlidir. Güzel kokulu, eterik yağlı odunları, mobilyacılıkta, gemi sanayinde, lambri yapımında, inşaat sektöründe, özellikle su altı inşaatlarında çok kullanılışlıdır Park bitkisi olarakta çok aranan bir türdür. Özellikle soliter olarak kullanılır. Peyzaj alanında çok sayıda değerli kültür formları bulunur.
Yayılışı: Türkiye (Güney Anadolu) ve az oranda Lübnan’da yayılır.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Cedrus libani A. Rich. “Aurea”
Türkçesi : Altuni Toros Sediri
İngilizcesi : Golden Cedar of Lebanon
Botanik özellikler: Dolgun ve düzgün gövdeli 30-40m boylarında, görkemli bir habitusa sahiptir. Ancak yaşlandıkça tepe yapısı dağılır ve şemsiye gibi görünüm alır. İğne yapraklar 1,5-3,5cm, sert ve batıcıdır. Kısa sürgünlerde birçoğu bir arada demet halinde, altuni sarımsı ve yeşil renklidir. Kozalak fıçı gibi, 8-10cm x 4-6cm boyutlarındadır. Sürgüne oturmuş gibi dik durur, olgunlaşınca kozalak pulları dağılır ve kozalağın üzeri bol reçinelidir. Oysa odununda reçine kanalı yoktur.
Kullanım olanakları: Park ve bahçelerde narin, piramit tepe yapısı ve altuni yaprakları ile çok dekoratif bir süs bitkisidir. Çoğunlukla soliter ve alle ağacı olarak ve bazen de küçük gruplar halinde kullanılır.
Yayılışı: Ana tür olan Cedrus libani Güney Anadolu ve az oranda Lübnan’da yayılır.
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Pinus brutia Ten.
Türkçesi : Kızılçam
İngilizcesi : Calabrian Pine
Botanik özellikleri: 15–20 (30)m boylarında kalın dallı herdem yeşil bir ağaçtır. Genç sürgünler kalın ve koyu kızıl renktedir. İğne yapraklar ikili, 10–16 (20)cm uzunluğunda, koyu yeşil renktedir. Kozalak 6–11cm boyunda, topaç şeklinde ve sapsız, açık kahverengi ya da tuğla kırmızısı rengindedir. Çoğunlukla 2-6 adeti sürgüne oturmuş gibi bir arada bulunur. Apofiz yan pervazlı, göbek açık renkli ve basıktır.
Kullanım olanakları: Odunu çok değerlidir. Yüzlerce sanayi dalında kullanılır. Örneğin kereste, inşaat, marangoz, demiryolu traversleri, lambri, doğrama ve ambalaj sanayi bunlardan birkaçıdır. Türkiye’nin en geniş orman alanı oluşturan asli ağacı olup, 4 milyon hektarı civarında saf, toplam 6,5 milyon hektar orman alanı vardır.
Yayılışı: Doğu Akdeniz ülkeleri (Türkiye, Yunanistan’ın doğusu, Girit, Kıbrıs, Suriye, Irak, Lübnan ve Ürdün).  
Familyası : Pinaceae
Latincesi : Pinus mugo Turra“Mughus”
Türkçesi : Bodur Dağ Çamı
İngilizcesi : Dwarf Mountain Pine
Botanik özellikleri: Çoğunlukla 40-60cm boyunda, kompak yapılı, yuvarlak tepeli, herdem yeşil, bodur bir çam türüdür. İğne yapraklar kısa sürgün üzerinde 2’li, 2-7cm, koyu yeşil renktedir. Kozalak yan durumlu ya da sarkık, yumurtamsı ve dip kısmı hafifçe çarpık, kahverengi olup, göbek ise koyu siyah renklidir.
Kullanım olanakları: Küçük bahçelerde, kaya ve taş bahçelerinde, bazen de yol orta refüjleri ve şevlerde, yerörtücü olarak sıkça kullanılan bir süs bitkisidir.
Yayılışı: Avrupa.
|
